مختصری در باب مرگ
337 بازدید
تاریخ ارائه : 5/6/2015 12:27:00 PM
موضوع: الهیات و معارف اسلامی

قسمت اول : معنای لغوی واصطلاحی مرگ

در كتاب مقاییس اللغة آمده: «موت یك اصل صحیح است كه بر از دست رفتن نیرو و توان یك شیء دلالت دارد و از همین معناست موت در برابر حیات». اصل در استعمال موت همین معناست و معانی دیگر آن مانند: خاموش شدن آتش، غیر قابل كشت شدن زمین و خفتن، به همین معنا باز می گردد.

(معاد شناسی آیت الله سبحانی / ص 117)

همچنین معنای دیگری نیز نظیر : «مردن»، «فناشدن» و «زوال حیات» نیز برای معنای مرگ یاد آور شده اند .

برای مثال در کتاب لسان العرب آمده است که :

«معنای مرگ ضد معنای حیات می باشد ».

(لسان العرب / ابن منظور / ج2-ص 91)

باید دانست که در حقیقت معنای مرگ ، نیستی و زوال و عدم نیست بلکه آنچه در قاموس شیعه ، باالاخص در کلام اهل بیت عصمت وطهارت علیهم السلام وجود دارد بمعنای انتقال از دنیا و دیاری به دنیایی دیگر است که بسته به نوع اعمال و رفتار انسان این انتقال و دگرگونی و در واقع آغاز مرحله ای از یک زندگی جدید ، دشوار یا آسان می باشد .

همانطور که در روایت نبوی نیز وجود دارد : « ... انما تنقلون من دار الی دار ».

(اعتقادات الامامیه / شیخ صدوق ره / ص 47 )

واژه توفی نیزدر شكل های گوناگون ماده «وَفی» 66 بار در قرآن به كار رفته است كه در چهارده آیه رسماً از مرگ تعبیر به «تَوفّی» می شود.

ازجمله:

اَللهُ یَتَوَفَّی الاَنفُسَ حینَ مَوتِها وَالَّتی لَم تَمُت فی مَنامِها فَیُمسِكُ الَّتی قَضی عَلَیهَا المَوتَ وَ یُرسِلُ الاُخری اِلی اَجَلٍ مُسَمًّی؛ « خداست كه جان مردم را هنگام مرگشان به تمام و كمال می گیرد و جان كسانی را كه نمرده اند، در وقت خوابشان می ستاند؛ پس آنهایی را كه حكم مرگ بر آنان گذرانده است، نگاه می دارد و دیگران را تا سرآمدی معین به بدنها باز می فرستد.» ( سوره مبارکه زمر / آیه ی شریفه 42)

مرگ نخستین منزل از منازل آخرت و آخرین منزل از منازل دنیا است و فرایندی است پیش روی تمام انسانها كه ناگزیر پس از مدت كوتاهی در دنیا، جان آنها را می گیرد وحتی خداوند متعال طبق روایتی از لسان مقدس امام رضا علیه السلام آن را به ملک الموت که خود مامور این امر بوده نیز می چشاند .

امام رضا(ع) می فرماید:

اِذا كانَ یَومَ القِیامَةِ یَقُولُ اللهُ عَزَّوَجَلَّ لِمَلِكِ المَوتِ: یا مَلِكَ المَوتِ وَ عِزَّتی وَ جَلالی وَارتِفاعی وَ عُلُوّی لَاُذیقَنَّكَ طَعمَ المَوتَ كَما اَذِقتَ عِبادی.

«زمانی كه روز قیامت شود، خداوند عزیز و بزرگ به فرشته مرگ می فرماید: ای گیرنده جان! به عزت و بزرگی و بلندی و برتری ام قسم، مزه مرگ را به تو می چشانم چنانچه به بندگانم چشاندی.»

(عیون اخبار الرضا علیه السلام / ج2 – ص 21 حدیث 50 )

 و همچنین در جای دیگر  نیز درباره اینکه مرگ قانونی فراگیر وعمومی است می فرمایند:

«اَلمُوتُ مَحتُومٌ لِكُلِّ الوَری لابُدَّ اَن تَجرَعَ مِن غُصَّةِ »

مرگ برای تمام مردم حتمی است و چاره ای نیست جز اینكه تلخی و غصه آن را بچشی.

 پس بخوبی معلوم می شود که مرگ یك قانون عام وهمگانی و حقیقی قطعی و انكارناپذیر است كه هر كس طعم آن را خواهد چشید، چنانچه خداوند می فرماید:

«كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ؛»

همه كس چشنده مرگ است. ( آل عمران / آیه ی شریفه 185 )

قالَ الرِّضا(ع): « اَلاَجَلُ آفَةُ الامَلَ؛ »

 مرگ آفت آرزوهاست (پس تا فرصت دارید، عمل نیك انجام دهید و از آرزوهای واهی و بیهوده بپرهیزید).

(اعلام الدین فی صفات المومنین / ص 308 )

از موارد دیگری که می توان با جستجو در میان کلمات درر بار  آن امام همام به دست آورد این است که یاد مرگ به عنوان یک عامل بازدارنده در دوران زندگی بشر بسیار تاثیر گذار می باشد و سرنوشت و سرانجام انسان را زیر و رو می کند ، کما اینکه در روایتی فرمودند :

قالَ الرِّضا(ع):  «... اَكثَرُوا مِن ذِكَرَ المَوتِ؛ اِنَّ ذِكرَ المَوتِ اَفضَلُ العِبادَةِ »

زیاد به مرگ بیندیشید ، به درستی كه ذكر و یاد مرگ، برترین عبادت است.

( بحار الانوار /  ج75 – ص 347 )

قسمت دوم : پیری و مرگ

در بیانات شیوای امام رضا علیه السلام از پیری و دوران کهولت انسان نیز بعنوان زنگ خطری از نزدیک شدن زمان مرگ و مهیاء شدن برای سفر آخرت و جمع آوری زاد وتوشه ای شایسته یاد شده است که واقعا اگر مورد توجه واقع شود ، می تواند بسیاری از انسان ها را از اینکه بسبب بیماری ها و محرومیت های آن دوران به ناشکری و ناسپاسی بپردازند ، منصرف نموده و آگاه نماید و بفهماند که اتفاقا این دوران یکی از الطاف خفیه ی الهی می باشد که خداوند متعال به انسان عطاء نموده است ، چراکه بعنوان یک هشدار و آگاه باش برای تمامی افراد بشر است که اگر تا اینجای عمر و مهلت زندگانی خویش را به گناه و عصیان گذرانده ای ، بدان و آگاه باش که دیگر وقتی نمانده است ، بیا واین ایام آخر را توبه نما و به سوی خداوند متعال بازگرد واز فسق و فجور دست بردار .

قالَ الرِّضا(ع):  « نَعَی نَفسی اِلَی نَفسِی المَشیبُ وَ عِندَ الشَّیبِ یَتَّعظُ اللَّبیتُ فَقَد وَلّی الشَّبابُ اِلی مَداهُ، فَلَسْتَ اَری مَواضِعَهُ یَوَبُ؛ »

 ایام پیری، پیام آور مرگ است. در زمان پیری انسان خردمند، پند می پذیرد و سرانجام جوانی به آخر می رسد؛ ولی انسان نمی داند كه جایگاهش چگونه خواهد بود و من نمی بینم كه هر كس به جایگاه حقیقی خود باز گردد.

(عیون اخبار الرضا علیه السلام / ج2 / ص 178 )